Bất chấp biện pháp quyết liệt của cơ quan quản lý và ngày càng nhiều cơ sở chế biến thực phẩm nghiêm túc tuân thủ luật pháp, phụ gia thực phẩm vẫn là lĩnh vực khó kiểm soát và ẩn chứa nhiều hiểm họa tiềm tàng.
Hà Nội với ba triệu dân có khoảng 350 cơ sở chế biến thực phẩm giò chả và 400 cơ sở chế biến các loại bánh. Theo Sở Y tế Hà Nội, ngay từ năm 2000, đã có 45-60% cơ sở chế biến thực phẩm trên địa bàn Hà Nội sử dụng phụ gia an toàn trong chế biến.
Năm 2002, số ấy tăng lên 60-70% và, cuối năm 2006, đạt 70-75%.
Sở Y tế Hà Nội liên tục tuyên truyền và tăng cường quản lý sử dụng phụ gia ở các cơ sở như tổ chức trao giấy chứng nhận đạt tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm (VSATTP) cho 90 cơ sở bánh phở trên địa bàn Hà Nội.
Bộ Y tế tổ chức hướng dẫn người tiêu dùng và các cơ sở chế biến về phụ gia an toàn, loại nguyên liệu giúp cải thiện trạng thái, hương vị, màu sắc, bảo quản thực phẩm...
Tuy nhiên, vấn đề là bức tranh thực so báo cáo thế nào. Nhiều người hoài nghi tại sao báo cáo năm sau liên tục tiến bộ hơn năm trước, thế mà mỗi đợt thanh kiểm tra đều vẫn tìm ra các cơ sở sử dụng phụ gia trái phép.
Tại cuộc họp toàn quốc về VSATTP lớn nhất từ trước đến nay tổ chức ở Hà Nội đầu năm 2007, Phó Thủ tướng Thường trực Nguyễn Sinh Hùng băn khoăn về thành tích VSATTP của Hà Nội.
'Trên 90% đạt tiêu chuẩn, cao quá'- Phó Thủ tướng thắc mắc. Giám đốc Sở Y tế Hà Nội thanh minh đấy là con số ở 10 phường điểm. Phó Thủ tướng không truy nữa nhưng một đại biểu ngồi dưới thì thầm: 'Phường điểm cũng khó tin'.
Mỗi năm bao nhiêu tấn phụ gia và những loại phụ gia nào đưa vào thực phẩm trên thị trường Việt Nam, không ai biết. Suốt tám năm phát động Tháng hành động VSATTP, hầu như không nghe hoặc không thấy khuyến cáo rầm rộ nào về mặt trái của phụ gia ngoài một số phát biểu rời rạc của một vài quan chức.
Tầm thấp hơn, phổ biến, tuyên truyền, thậm chí bắt buộc cơ sở chế biến sử dụng các nhóm phụ gia thay thế phụ gia độc hại như hàn the, formon, chỉ ồn ào lúc đầu. Sau đó, có dùng không, dùng thế nào, người tiêu dùng biết không, biết thế nào, v.v..., hình như không còn là việc của cơ quan quản lý nữa.
Phụ gia ngoài danh mục cho phép có vẻ còn 'yên ắng' hơn dù đã cố gắng khuấy động phần chìm ấy của tảng băng bằng 16.647 cuộc thanh kiểm tra từ năm 2001-2006.
Tại hai thành phố lớn nhất vẫn sờ sờ các chợ kinh doanh phụ gia trái phép (chợ Đồng Xuân-Bắc Qua ở Hà Nội và chợ Kim Biên ở TP Hồ Chí Minh) dù Chính phủ thành lập hẳn ban chỉ đạo liên ngành.
Đến chợ Đồng Xuân chiều 31/7, phụ gia duy nhất chúng tôi thấy bày công khai là G2 sản xuất tại Việt Nam và hộp phụ gia Phosphates Mix của Thái Lan. Tại sao thế, chỉ có cách hỏi liên ngành.
Mà liên ngành thì không địa chỉ, không website, không điện thoại. Thành thử, dòng sông phụ gia ngầm cứ lẳng lặng chảy công khai, trong khi các cánh cửa liên ngành để người tiêu dùng vào tìm chỗ cậy nhờ lại cứ mập mờ đâu đây.
Hỏi săm-pết cho vào thịt, chúng tôi được chủ một cửa hàng nằm ngay cổng chợ đưa cho xem gói bột G2: 'Nem chua dùng loại này, tăng độ giòn, thơm lắm. Còn săm pết thì rẻ'. Chủ cửa hàng H.L. (quầy số 21) đưa ngay điện thoại khi chúng tôi hỏi săm pết và một số phụ gia cho vào nem chua, chả. Chủ cửa hàng nói: 'Săm pết 80.000 đồng/kg. Cần thì cứ gọi điện. Tôi chở tới tận nhà'.
Vẫn săm pết, một thành phần của thuốc súng và là phụ gia rất độc hại, chủ cửa hàng B.Ch. (ô 217A) cho biết, giá chỉ 15.000 đồng/kg. Bà chủ lôi trong gầm ghế một hộp bìa carton: 'Thế có mua hương thịt không'.
Bà mở hòm sắt dưới chân lấy ra hộp nhựa trắng đựng bột trắng có nhãn tiếng Trung Quốc và nói 110.000 đồng/hộp. Còn loại phụ gia hương thịt khác dạng lỏng sánh như dầu ăn của Thái giá 250.000 đồng/hộp loại một lít.
Phó mặc
Cách hữu hiệu nhất để giám thiểu nguy cơ lạm dụng phụ gia, phụ gia ngoài danh mục, là sự 'thông thái' (từ hay được dùng bởi đương kim Cục trưởng Cục ATVSTP) của người tiêu dùng. Các cơ quan quản lý nhà nước mà chủ chốt là Bộ Y tế đóng vai trò nòng cốt trong việc nâng cao sự thông thái, làm thay đổi thái độ, hành vi của người tiêu dùng.
Nhưng họ làm gì và làm thế nào? Được ông Nguyễn Việt Cường, Chánh Thanh tra Sở Y tế Hà Nội, chỉ dẫn, chúng tôi tìm đến 144 phố Nguyễn Khuyến, Hà Nội, một mặt tiền nhỏ thó, mà bao nhiêu lần đi qua, không bao giờ thấy.
Trên cửa ra vào cũ rích là tấm biển với hàng tít hấp dẫn: 'Hội KHKT An toàn Thực phẩm Việt Nam - Tư vấn-Cung ứng phụ gia thực phẩm'. Lòng nhà chưa đầy 10m2 bày không theo hàng lối các túi, bọc, gói mà sau này chúng tôi mới biết là phụ gia thực phẩm an toàn.
Chủ nhân của cơ sở mang dáng dấp cửa hàng kinh doanh nhiều hơn trung tâm tư vấn là một phụ nữ có vẻ mặt nghiêm nghị, bà Trần Cẩm Tú, hội viên Hội KHKT An toàn Thực phẩm.
Bà Tú nguyên là Phó thanh tra Sở Thương mại Hà Nội, từng chuyên trách các vấn đề liên quan đến thực phẩm ngoài chợ. Bà gần như là nhà sư phạm, kho thông tin về thị trường thực phẩm và phụ gia thực phẩm Hà Nội. Bà nói vanh vách chợ nào hiện bán phụ gia trái phép nào và phụ gia an toàn nào bày ở đây dùng cho việc gì, dùng ra sao.
Ông Chánh thanh tra Nguyễn Việt Cường cũng từng có những nhận xét tích cực về trung tâm và người phụ trách. Xem ra, cơ quan quản lý có vẻ nắm khá rõ vai trò và tác dụng của trung tâm kiêm cửa hàng kinh doanh này.
Nhưng vấn đề ở chỗ vận hành cơ sở vô cùng cần thiết và hữu dụng ấy dường như đổ dồn lên vai người đàn bà về hưu. Không khó khăn lắm sau hai giờ làm việc, chúng tôi thấy toàn bộ công việc đồ sộ vừa tư vấn vừa bán hàng đều do một tay bà Tú đảm nhiệm.
Theo Tien Phong
Bài viết: Phụ gia thực phẩm – Quả bom sinh học nổ chậm (https://www.meo.vn/phu-gia-thuc-pham-qua-bom-sinh-hoc-no-cham.html) được biên tập bởi BTV Mẹo vặt hay (https://www.meo.vn). Vui lòng liên kết khi tái sử dụng. Cảm ơn.
